Temiz Gazlı Söndürme Sistemlerinde Söndürme Maddesi Seçimine Göre Değişen Tasarım Kriterleri ve Sistemlerin Karşılaştırılması

Özet

Bildiri, 16. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi'nde (TESKON 2025, İzmir) sunulmuş ve Bildiriler Kitabı'nda 1362. sayfada yer almaktadır; yazarı Olcay Cömert, yayıncısı TMMOB Makina Mühendisleri Odası'dır. Metin, yangın sınıfı tanımlarının, güvenlik katsayılarının, boşaltım sürelerinin, kişilerin maruziyet sınırlarının (NOAEL/LOAEL) ve rakım düzeltmelerinin Avrupa ve Amerikan kurallarında nasıl farklılaştığını açıklar.

Halokarbon gazlarda GWP değeri HFC-227ea için 3350, FK-5-1-12 için 1'dir. NOAEL/LOAEL değerleri HFC-227ea için yüzde 9 / yüzde 10,5, FK-5-1-12 için yüzde 10 / yüzde 10'un üzeri, inert gazlar için yüzde 43 / yüzde 52'dir (deniz seviyesinde yaklaşık yüzde 12 / yüzde 10 oksijen eşdeğeri). Halokarbon sistemleri, 1,3 güvenlik katsayısı dahil tasarım konsantrasyonunun yüzde 95'ine 10 saniyede ulaşmalıdır; inert sistemler B sınıfı için 60, A sınıfı ve daha yüksek tehlikeli A için 120 saniyede ulaşır.

NFPA 2001'e göre yüzde 43'ün altındaki inert gaz konsantrasyonuna maruziyet 5 dakikayla, yüzde 43-52 arası 3 dakikayla sınırlıdır; yüzde 52-62 ise yalnızca normalde kimsenin bulunmadığı odalarda ve 30 saniyeden kısa maruziyetle kabul edilir. İnert sistemler oda oksijenini yanmayı durduracak ama solunabilir kalacak biçimde yaklaşık yüzde 12-15'e indirir. EN/ISO, elektrik yangınlarını A sınıfı içinde ele alır; daha yüksek tehlikeli koşullar 100 mm'den büyük kablo demetlerini, yüzde 20'nin üzerinde dolu kablo tavalarını ve söndürme sırasında enerjili 5 kW'ın üzerindeki ekipmanı içerir.

Gaz miktarı net hacim ve doldurma faktöründen türetilir; ortam basıncı deniz seviyesinden yüzde 11'den fazla farklıysa rakım düzeltme katsayıları gerekir. Bildiri ayrıca kimyasal gazların geleceğini etkileyen GWP ve PFAS kaygılarını tartışır. İlişkili kaynaklar TS EN 15004-1, ISO 14520 ve NFPA 2001'dir.

Öne çıkan noktalar

1. GWP: HFC-227ea 3350, FK-5-1-12 1.
2. NOAEL/LOAEL: HFC-227ea yüzde 9 / 10,5; FK-5-1-12 yüzde 10 / 10'un üzeri; inert gazlar yüzde 43 / 52 (deniz seviyesinde yaklaşık yüzde 12 / 10 oksijen eşdeğeri).
3. İnert gaz yüzde 43'ün altında 5 dakika, yüzde 43-52 arasında 3 dakika maruziyetle; yüzde 52-62 yalnızca normalde kimsenin bulunmadığı odalarda ve 30 saniyeden kısa maruziyetle kabul edilir (NFPA 2001).
4. İnert sistemler oda oksijenini yanmayı durduracak ama solunabilir kalacak şekilde yaklaşık yüzde 12-15'e indirir.
5. Halokarbon sistemleri tasarım konsantrasyonunun yüzde 95'ine (1,3 güvenlik katsayısı dahil) 10 saniyede ulaşmalıdır; inert sistemler B sınıfı için 60, A sınıfı/yüksek tehlikeli A için 120 saniyede.
6. EN/ISO elektrik yangınlarını A sınıfında sayar; yüksek tehlike: 100 mm'den büyük kablo demetleri, yüzde 20'nin üzerinde dolu kablo tavaları, söndürme sırasında enerjili 5 kW'ın üzerinde ekipman.
7. Ortam basıncı deniz seviyesinden yüzde 11'den fazla farklıysa rakım düzeltme katsayıları gerekir.

Tasarımda kullanımı

• Yangın söndürme kataloğunda her standart için madde türünü, GWP, NOAEL/LOAEL, tasarım konsantrasyonunu, güvenlik katsayısını ve boşaltım süresini saklayın.
• Kişilerin bulunduğu odada tasarım konsantrasyonu NOAEL'i aşıyorsa ve gecikme/iptal yoksa uyarı verin.
• Oda bütünlük (kapı fanı) testi için işaretlenmemişse uyarı verin.
• Saha rakımı düzeltme gerektiriyorsa uyarı verin.

Kimler okumalı

Veri merkezi ve elektrik odalarının gazlı yangın söndürme sistemlerini tasarlayan mekanik ve yangın güvenliği mühendisleri.

İlgili standartlar

• TS EN 15004-1
• ISO 14520
• NFPA 2001

Yayın bilgileri

Yazarlar

Olcay Cömert

Yayıncı

TMMOB Makina Mühendisleri Odası (MMO)

Yıl

2025

Belge numarası

TESKON 2025 Bildiriler Kitabı, s. 1362

Etkinlik

16. Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi (TESKON 2025), İzmir

Belge dili

İngilizce

Kaynak türü

Sektör kuruluşu

Erişim

Ücretsiz okunur

Lisans

Telif hakkı saklı; yalnızca künye — özgün belge için yayıncının kullanım koşulları geçerlidir

Künye